Staðreyndir, samhengi og heiðarleg svör við algengustu spurningum um hugsanlega ESB-aðild Íslands.
Nei. Við höfum veitt þorsk á Íslandsmiðum í aldir og það gerum við áfram. Hlutdeild okkar í heildarkvótum yrði ákveðin og fest við inngöngu, á sama hátt og gert hefur verið fyrir öll önnur aðildarríki.
Nei. Kvóta er úthlutað til aðildarríkja, ekki til einstakra skipa. ESB-ríki hafa enga sögulega veiðireynslu á Íslandsmiðum og fengju því engan kvóta þar. Við myndum áfram ráða því hverjir fá að veiða í okkar lögsögu.
Nei. ESB hefur engar heimildir til að yfirtaka náttúruauðlindir aðildarríkja. Hafsbotninn, jarðhitinn og vistkerfi sjávar verða áfram okkar — rétt eins og olía Dana í Norðursjó, námur Svía og skógar Finna hafa áfram verið þeirra.
Já, og verulega. Lægri tollar myndu strax lækka verð á mörgum vörum, og með evrunni aukast líkurnar á raunverulegri samkeppni sem brýtur upp fákeppni á matvælamarkaðnum. Sparnaðurinn fyrir meðalfjölskyldu gæti numið tugum þúsunda króna á mánuði.
Lægri vexti, ódýrari húsnæðislán og bless við verðbólgurússíbanann. Með evru tækjum við lán á óverðtryggðum vöxtum sem flestir Evrópubúar taka sem sjálfsögðum hlut. Húsnæðisskuldir okkar myndu aldrei aftur stökkbreytast á einni nóttu vegna hruns krónunnar.
Nei. Sáttmálar ESB banna það beinlínis. 125. greinin — ákvæðið um bann við yfirtöku skulda — segir skýrt að ekkert aðildarríki beri ábyrgð á skuldum annars. Okkar ríkisskuldir væru áfram okkar og skuldir Grikklands áfram þeirra.
Bein aðildargjöld væru hærri en núverandi EES-framlög okkar, en á móti fengjum við margvíslega styrki til baka. Stærsti ávinningurinn felst í því að losna við gríðarlegan fórnarkostnað krónunnar. Almenningur nyti lægri vaxta og aukinnar samkeppni.
Já, töluvert. Lífeyrissjóðirnir eru eins og hvalir í baðkari í íslenska krónuhagkerfinu. Þeir eiga gríðarmiklar kröfur á framtíðina — í krónum. Með evru verður lífeyrissparnaðurinn að kröfu á hið risastóra evrópska hagkerfi, með mun tryggari kaupmætti og minni áhættu.
Tollfrjáls verslun án pappírsvinnu, evran sem gjaldmiðill og aðgangur að alþjóðlegum greiðslu- og verslunarþjónustum sem sniðganga Ísland í dag.
Það gæti tekið um þrjú ár frá aðild. Á leiðinni fær krónan vernd Evrópska seðlabankans. Á upptökudeginum breytast laun, lán og lífeyrir sjálfkrafa í evrur.
Aðeins í undantekningartilvikum. Grunntollur ESB á bílum er 10%. Tímabundnir jöfnunartollar á kínverska rafbíla eru misháir — söluhæsta merkið, BYD, ber samtals 27%, ekki 40%. Bensín- og tvinnbílar frá Kína bera aðeins 10%.
Nei. Evran fæst aðeins með ESB-aðild. Einhliða upptaka stendur okkur ekki til boða. Löndin sem nota evru án aðildar voru ekki með sjálfstæðan gjaldmiðil fyrir.
Nei. Við höfum þegar frjálsa för fólks í gegnum EES, erum í Schengen og tökum þátt í Dyflinnarsamstarfinu um hælismál. ESB-aðild myndi ekki breyta neinu á landamærunum. En hún myndi gefa okkur sæti við borðið þar sem reglurnar eru mótaðar.
Nánast ekkert fyrir einstaklinga. Við ferðumst um Evrópu án vegabréfseftirlits vegna Schengen-samstarfsins og höfum rétt til að búa þar og starfa vegna EES. Innganga í tollabandalag ESB myndi afnema tollafgreiðslu og gera inn- og útflutning mun einfaldari og ódýrari.
Nei — þvert á móti. Í dag tökum við upp stóran hluta af reglum innri markaðar ESB án atkvæðisréttar. Innan sambandsins fengjum við sæti við borðið og rödd í ákvörðunum sem móta líf okkar hvort eð er.
Ísland yrði valdamesta ríki ESB miðað við hina frægu höfðatölu. Við hefðum fulltrúa til jafns við stórveldin í framkvæmdastjórn sambandsins. Reglur ESB tryggja að stór ríki geti ekki valtað yfir hin smærri.
Nei. „Kommissararnir“ (framkvæmdastjórn ESB) semja vissulega lagafrumvörp, en þeir geta ekki sett nein lög sjálfir. Öll lög í ESB verða að hljóta samþykki lýðræðislega kjörinna fulltrúa: ráðherra aðildarríkjanna í ráðherraráðinu og þingmanna á Evrópuþinginu.
Nei. Evrópusambandið er ekki með sameiginlegan her og getur ekki skyldað aðildarríki til að stofna her eða taka upp herskyldu. Ísland gæti tryggt áframhaldandi herleysi sitt í aðildarsamningi, rétt eins og hlutlaus ríki innan ESB hafa fengið sérstöðu sína í varnarmálum viðurkennda.
ESB hefur einungis þá afstöðu í utanríkismálum sem öll 27 aðildarríkin eru sammála um. Þau eru að ýmsu leyti ósammála í afstöðu sinni til Ísraels og Palestínu. Hvert aðildarríki hefur eftir sem áður sína eigin utanríkisstefnu. Spánn, Írland, Svíþjóð og fleiri ESB-ríki eru meðal öflugustu bandamanna Palestínu.
Nei. „Chat Control 1.0“ tók upphaflega gildi 2021 og heimilar skilaboðaþjónustum að skima eftir barnaníðsefni. Um er að ræða tímabundna heimild, ekki skyldu, og það eru fyrirtækin sem skima, ekki stjórnvöld. Varanleg reglugerð, „Chat Control 2.0“, er á frumvarpsstigi og ólíklegt er að óbreyttu að hún verði samþykkt.
Að sumu leyti, en ekki öllu. Við erum í fararbroddi í endurnýjanlegri orku og sjálfbærni í sjávarútvegi. Hins vegar hefur ESB tekið fram úr okkur í verndun líffræðilegrar fjölbreytni, mengunarvörnum, hringrásarhagkerfinu og loftslagsmarkmiðum. Aðild myndi styrkja umgjörð okkar á þeim sviðum þar sem við erum á eftir.
Nei. Sáttmálar ESB tryggja skýlaust fullveldi hvers aðildarríkis yfir eigin náttúruauðlindum og orkugjöfum. Frakkland þjóðnýtti orkufyrirtækið EdF að fullu árið 2023. Sænska orkufyrirtækið Vattenfall er 100% í ríkiseigu. Aðild að ESB krefst ekki einkavæðingar á neinu.
Eitt afmarkað skref: hvort við tökum upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið og sjáum hvaða aðildarsamningur býðst. Já þýðir að viðræður hefjast á ný — og samningurinn færi svo í sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu. Nei þýðir að engar viðræður eiga sér stað og málinu væri þar með lokið.
Í gegnum EES-samninginn höfum við innleitt tæplega 9.000 gerðir frá ESB. Talið er að við uppfyllum þegar um 75% af regluverki sambandsins, án þess að hafa atkvæðisrétt við lagasetninguna. Það sem eftir stendur er einkum landbúnaður, sjávarútvegur, tollamál og evran.
Nei. Aðildarviðræður eru samningaferli, ekki aðlögunarferli. Ekkert breytist í lögum eða reglum fyrr en — og aðeins ef — þjóðin samþykkir tilbúinn samning í þjóðaratkvæði.