Þessi spurning fylgir oft í kjölfar umræðunnar um sjávarútveg, en hún ristir dýpra — hún snýst um hvort ESB-aðild feli í sér að við glötum yfirráðum yfir náttúruauðlindum hafsins okkar.
Stutta svarið er nei.
Fullveldisréttur okkar er tryggður í alþjóðalögum
Yfirráð okkar yfir efnahagslögsögunni — 200 mílna landhelginni — eru tryggð samkvæmt Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna (56. og 77. gr.). Aðild að ESB breytir engu þar um. Hafsbotninn, jarðefni, jarðhiti á hafsbotni og lífríki sjávar verða áfram alfarið undir okkar forræði.
Þar að auki staðfestir 194. grein sáttmálans um starfshætti ESB (TFEU) rétt hvers aðildarríkis til að ráðstafa eigin náttúruauðlindum og ákveða hvernig það hagar orkuöflun.
Hvað fellur undir sjávarútvegsstefnu ESB — og hvað ekki?
Sameiginlega sjávarútvegsstefnan nær einungis til fiskistofna. Eins og fjallað er um í spjaldinu Myndum við missa yfirráð yfir fiskimiðunum? fer vernd og stjórnun þeirra fram í gegnum kvótakerfi, þar sem hlutdeild okkar yrði skilgreind og tryggð við inngöngu.
En fiskistofnarnir eru einu auðlindirnar sem falla undir sjávarútvegsstefnuna. Allt annað — námuvinnsla á hafsbotni, endurnýjanleg orka á hafi úti, rannsóknir á lífríki sjávar — verður áfram á okkar forræði sem strandríki.
Reynsla annarra ESB-ríkja
Danir hafa stýrt olíu- og gasvinnslu sinni í Norðursjó sem fullgilt aðildarríki í yfir fimmtíu ár. Námuiðnaður Svía — járngrýti, sjaldgæfir jarðmálmar — er eftir sem áður undir sænskri stjórn. Viðamiklar skógarauðlindir Finna heyra undir stjórnvöld í Finnlandi, ekki Brussel. Í öllum tilvikum hafa aðildarríkin haldið fullu forræði yfir náttúruauðlindum sínum án nokkurra athugasemda.
Í stuttu máli: Efnahagslögsaga okkar er ein sú stærsta í Norður-Atlantshafi og mikilvæg þjóðarauðlind. Hún verður áfram okkar, hvort sem við stöndum utan ESB eða innan. Fiskistofnar falla undir kvótakerfi sjávarútvegsstefnunnar; allt annað — hafsbotninn, jarðhiti, jarðefni, lífríki — verður áfram á okkar forræði.
Heimildir og ítarefni:
- Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna (UNCLOS), 56. og 77. gr. Kveður á um fullveldisrétt strandríkja yfir efnahagslögsögu og landgrunni.
- Sáttmálinn um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU), 4. gr. (um sameiginlegt valdsvið), 194. gr. (um orkustefnu og rétt aðildarríkja yfir eigin auðlindum).
- Reglugerð (ESB) nr. 1380/2013 um sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Skilgreinir umfang stefnunnar og staðfestir að hún nái einungis til lifandi sjávarauðlinda.
- Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands: Úttekt á aðildarviðræðum Íslands við ESB (2014). Fjallar um sjávarauðlindir og aðskilnað milli fiskveiðistefnu og eignaréttar yfir náttúruauðlindum.
- Framkvæmdastjórn ESB: Blue Economy — yfirlit yfir stefnu ESB í hafmálum sem staðfestir að aðildarríki fara sjálf með auðlindaforræði.