Þetta er ein mikilvægasta staðreyndin í umræðunni um ESB-aðild og hún kemur mörgum á óvart: Ísland hefur þegar innleitt stærstan hluta af innri markaðsregluverki Evrópusambandsins.
EES-samningurinn, sem tók gildi árið 1994, tryggir Íslandi aðgang að innri markaði ESB. Í staðinn innleiðir Ísland nýja löggjöf ESB um frjálsa för vöru, þjónustu, fjármagns og fólks. Samkvæmt EES-Lex gagnagrunninum hefur Ísland tekið upp um 8.900 ESB-gerðir — sem samsvarar um 70% af reglubyrðinni sem beinist að innlendum reglugerðum.
Svið sem falla utan EES eru aðallega fjögur. Sjávarútvegur er stærsta málið pólitískt: sameiginleg sjávarútvegsstefna ESB gildir ekki í EES og aðildarviðræður myndu snúast mikið um þetta. Landbúnaðurinn er hin stóra undantekningin — sameiginleg landbúnaðarstefna ESB nær ekki til EES, þó ákveðnir tollasamningar séu í gildi. Gjaldmiðilsmálin eru þriðja svæðið: EES felur ekki í sér neina skuldbindingu um upptöku evru. Loks er utanríkis- og öryggisstefna ESB ekki hluti af EES-samningnum.
Hvað þýðir þetta fyrir aðildarviðræður? Í stuttu máli: Ísland þarf ekki að byrja frá grunni. Grunnurinn er lagður og mikill hluti þess tæknilega afgreiðsluverks sem önnur umsóknarríki standa frammi fyrir hefur þegar verið unninn. Viðræðurnar myndu einbeita sér að hinum stóru pólitísku spurningum — fiskur, búskapur, gjaldmiðill — frekar en að þúsundum tæknilegs samhæfingar.
Þetta er bæði gott og slæmt. Gott vegna þess að mikil vinna hefur þegar verið unnin. Slæmt vegna þess að við þurfum samt að taka á erfiðustu og pólitískt viðkvæmustu málunum. En þekkingin á því hvar við stöndum er mikilvæg forsenda vandaðrar umræðu.
Heimildir: EES-Lex gagnagrunnurinn, eftirlitsstofnun EFTA; EUR-Lex, tölulegar samantektir löggjafar í gildi; utanríkisráðuneytið, Skýrsla um stöðu EES-samningsins 2024.