Umræðan um Evrópusambandið festist gjarnan í einstökum atriðum — kvóta, tollum, krónunni. Hér er heildarmyndin: það sem við fengjum með aðild, í stuttu máli og með tenglum á nánari svör.
Veskið okkar
- Lægri vextir. Með evru tækjum við lán á vöxtum sem aðrar Evrópuþjóðir
taka sem sjálfsögðum hlut. Munurinn á íslenskum og evrópskum húsnæðisvöxtum
er stærsti einstaki kostnaðarliður venjulegrar fjölskyldu.
→ Hvað myndi evran þýða fyrir veskið mitt? - Minni verðbólga. Verðbólga á evrusvæðinu hefur að jafnaði verið um helmingi
lægri en hér og sveiflurnar mun minni. Bless við verðbólgurússíbanann.
→ Hvað myndi evran þýða fyrir veskið mitt? - Engin verðtrygging. Verðtryggingin er íslenskt fyrirbæri sem varð til af
því að krónunni er ekki treystandi. Með stöðugum gjaldmiðli hverfur
ástæðan fyrir henni — og húsnæðisskuldir geta þá ekki lengur stökkbreyst á einni nóttu.
→ Hvenær og hvernig tækjum við upp evruna? - Tryggari lífeyrir. Lífeyrissjóðirnir eiga gríðarmiklar kröfur á
framtíðina — í krónum. Með evru gefur sparnaðurinn okkar milliliðalausan kaupmátt
í risastóru, stöðugu hagkerfi Evrópu og raunar alls heimsins.
→ Verður lífeyrir tryggari með evru? - Meiri stöðugleiki. Fyrirsjáanlegt gengi, fyrirsjáanlegir vextir,
fyrirsjáanlegt verðlag. Fyrirtæki geta gert áætlanir og heimili geta
skipulagt framtíðina án þess að krónan setji strik í reikninginn.
→ Hvað kostar aðild að ESB?
Verslun og samkeppni
- Lægri tollar. Tollar á matvæli og landbúnaðarvörur frá Evrópu falla niður
og tollafgreiðsla við inn- og útflutning heyrir sögunni til.
→ Breytist eitthvað varðandi ferðafrelsi og tolla? - Ódýrari matur. Tollaniðurfelling og aukin samkeppni gætu sparað
meðalfjölskyldu tugi þúsunda króna á mánuði.
→ Myndi maturinn verða ódýrari? - Greiðari markaðsaðgangur. Við erum þegar á innri markaðnum í gegnum EES,
en utan tollabandalagsins. Full aðild fjarlægir síðustu hindranirnar —
pappírsvinnuna, tollana, gjaldeyrisáhættuna.
→ Ég rek lítið fyrirtæki. Hvað breytist við aðild? - Meiri samkeppni. Sama mynt og sömu reglur og 350 milljónir nágranna gera
það auðveldara fyrir erlend fyrirtæki og þjónustur að bjóða okkur
viðskipti — og snýr við vaxandi tilhneigingu til fákeppni.
→ Ég rek lítið fyrirtæki. Hvað breytist við aðild?
Lýðræði og stjórnsýsla
- Aukið fullveldi. Í dag tökum við upp stóran hluta af reglum ESB án
atkvæðisréttar. Innan sambandsins fengjum við sæti við borðið, atkvæði í
ráðherraráðinu, fulltrúa í framkvæmdastjórninni og þingmenn á Evrópuþinginu.
Það er meira fullveldi, ekki minna.
→ Missum við fullveldið?
→ Hefðum við raunverulega eitthvað um hlutina að segja innan ESB? - Faglegri stjórnsýsla. Aðild fylgja skýrar kröfur um gagnsæi, fagleg
vinnubrögð, eftirlit og réttarríki. Þær kröfur gilda jafnt um okkur og aðra —
og það er kostur fyrir almenning í litlu landi þar sem kunningsskapur, klíka
og geðþótti hefur stundum ráðið meiru en fagmennska.
→ Þurfum við að aðlagast ESB áður en við göngum inn?
Samstaða og öryggi
- Samstaða með álfu lýðræðis, menningar og mannréttinda. Við deilum
gildum, sögu og menningu með Evrópu. Aðild er yfirlýsing um hvar við
viljum standa í heimi þar sem stórveldi sýna smáþjóðum æ minni tillitssemi.
→ Eru það ekki bara „kommissararnir í Brussel“ sem stjórna ESB? - Öruggari tilvera fyrir fámenna þjóð í miðju Norður-Atlantshafi. Með
aðild skuldbinda 27 ríki sig til að koma okkur til aðstoðar ef okkur er hótað,
hvort sem er með valdi eða viðskiptaþvingunum.
Evrópusambandið hefur staðið þétt að baki Danmerkur í málefnum Grænlands —
sem vekur til umhugsunar um hvað getur beðið smáþjóða sem standa einar.
→ Yrðum við öruggari í ESB?
Hvað kostar þetta?
Aðild er vissulega ekki ókeypis. Bein aðildargjöld væru hærri en EES-framlögin okkar í dag, við þyrftum að semja um sjávarútveg og landbúnað, og evran kæmi ekki á fyrsta degi. Þessi atriði eiga sinn stað hér á síðunni — sjá Hvað kostar aðild að ESB?, Hvað með sjávarauðlindirnar okkar? og Hvenær tækjum við upp evruna?.
Í stuttu máli: Aðild snýst ekki um eitt atriði heldur um heildarmynd: ódýrara og fyrirsjáanlegra daglegt líf, rödd í ákvörðunum sem varða okkur hvort eð er, og bandalag sem stendur með okkur þegar á reynir. Hvert atriði hér að ofan á sér nánara svar; smelltu, lestu og myndaðu þér eigin skoðun.
Heimildir og ítarefni:
- Stjórnarráðið — ESB: Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna (bakgrunnsefni utanríkisráðuneytisins).
- Seðlabanki Íslands — Valkostir Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum (2012) (ítarleg greining á kostum og göllum krónu og evru).
- Evrópusambandið — Sáttmálinn um Evrópusambandið (TEU), 42. gr. 7. mgr. (gagnkvæm varnarskuldbinding aðildarríkja).
- Eurostat — HICP verðbólga á evrusvæðinu (samanburður við íslenska verðbólgu).
- Hagstofa Íslands — Vísitala neysluverðs (verðbólguþróun á Íslandi).