Spurningin á kjörseðlinum
Laugardaginn 29. ágúst svörum við einni spurningu:
„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“
Já eða Nei. Ekkert annað er á seðlinum. Við erum ekki að kjósa um að ganga í ESB. Sú ákvörðun kæmi ekki til álita fyrr en samningur lægi fyrir, og um hann yrði kosið sérstaklega.
Hvað gerist ef svarið er Já?
Viðræðurnar sem hófust 2010 og voru settar á ís 2013 fara aftur af stað. Samið yrði um 35 kafla — sjávarútveg, landbúnað, peningamál og allt þar á milli. Markmiðið er að ná fram sérlausnum og aðlögunartíma þar sem hagsmunir okkar kalla á það. Ferlið er áætlað eitt og hálft til tvö ár og kostnaður ríkissjóðs um 1,9 milljarðar króna.
Á meðan á viðræðum stendur framseljum við ekkert vald. Hvorki löggjafarvald, framkvæmdavald né dómsvald flyst úr landi. Alþingi og ríkisstjórn geta hætt viðræðum hvenær sem er.
Náist samningur fer hann í sína eigin þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá fyrst ákveðum við hvort við göngum inn. Fyrir aðild þyrfti jafnframt að breyta stjórnarskránni, sem kallar á samþykki tveggja þinga með alþingiskosningum á milli.
Hvað gerist ef svarið er Nei?
Viðræðurnar fara ekki af stað. Staða okkar gagnvart Evrópu verður óbreytt: EES-samningurinn, Schengen og aðrir samningar gilda áfram eins og áður. Við höldum áfram íslensku krónunni og verðtryggingunni. Tollar verða óbreyttir, þar á meðal á matvæli og landbúnaðarvörur. Við verðum eftir sem áður undir regluverki ESB varðandi m.a. orkumál („orkupakkarnir“ frægu), neytendamál, fjármálamarkað, samkeppni, umhverfismál og vinnumarkað, í gegn um EES samninginn, en höfum ekki atkvæðisrétt um reglurnar.
Spurningunni um hvað hefði verið í boði verður hins vegar ósvarað. Enginn samningur verður til að skoða og engin síðari atkvæðagreiðsla fer fram.
Af hverju „á ný“?
Við höfum farið hluta leiðarinnar áður. Ísland sótti um aðild 2009, viðræður stóðu 2010–2013 en voru þá settar á ís og hafa verið þar síðan. Spurningin nú er hvort við klárum verkefnið og fáum svarið sem aldrei kom: hvernig samningur býðst okkur í raun og veru.
Ákvörðun um aðildarviðræður — og hugsanlega aðild — er í höndum kjósenda. Kosningin 29. ágúst snýst aðeins um það hvort við viljum hefja viðræður á ný og fá að sjá samninginn.
Heimildir og ítarefni:
- thjodaratkvaedi.is — Spurningar og svör (opinber upplýsingasíða stjórnvalda um þjóðaratkvæðagreiðsluna: orðalag kjörseðils, ferlið, kostnað og næstu skref).
- Stjórnarráðið — ESB: Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna (bakgrunnsefni utanríkisráðuneytisins).
- Kosningalög, nr. 112/2021, 2. gr. (gilda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem Alþingi ályktar að halda skuli).
- Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, 79. gr. (um breytingar á stjórnarskrá: samþykki tveggja þinga með kosningum á milli).