Talan „40%“ ber í sér kjarna af sannleika, en hún gefur ranga mynd af því hvernig tollvernd ESB á bílum virkar í raun. Skoðum það skref fyrir skref.
Hvað er satt í staðhæfingunni?
Það er rétt að við ESB-aðild gengjum við í tollabandalag sambandsins og tækjum upp sameiginlega ytri tolla þess. Tollabandalagið þýðir að innan ESB eru engir tollar, engar tollskýrslur og engin tollafgreiðsla — þar á meðal ekki af bílum sem framleiddir eru innan sambandsins.
Í dag leggst raunar enginn tollur á innflutta fólksbíla á Íslandi, hvaðan sem þeir koma. Af bílum greiðast vörugjöld og virðisaukaskattur, en ekki tollur.
Við aðild að ESB þyrftum við að segja upp fríverslunarsamningnum við Kína frá 2013, og bílar fluttir beint frá Kína myndu eftir það bera toll sem þeir bera ekki nú. Svo langt nær sannleikurinn, en þar með er sagan ekki nema hálfsögð.
Grunntollur ESB á bílum er 10%
Almennur tollur ESB á innfluttum fólksbílum frá ríkjum utan fríverslunarsamninga er 10%, ekki 40%. Þetta er hin eiginlega, varanlega tollvernd sambandsins á bílum, og hún gildir t.d. um bíla frá Bandaríkjunum og Kína. Allir bensín-, dísil- og tvinnbílar frá Kína, þar með taldir tengiltvinnbílar, bera þennan toll og ekkert umfram hann. ESB er hins vegar með fríverslunarsamning við Japan þannig að japanskir bílar bera engan toll.
Jöfnunartollarnir: bundnir við framleiðendur og tíma
Talan sem staðhæfingin vísar óbeint í er af öðrum toga. Í október 2024 lagði framkvæmdastjórn ESB sérstaka jöfnunartolla (e. countervailing duties) á hreina rafbíla framleidda í Kína, eftir rannsókn sem komst að þeirri niðurstöðu að kínversk rafbílaframleiðsla nyti ríkisstyrkja sem sköpuðu ósanngjarna samkeppni. Þessir tollar leggjast ofan á 10% grunntollinn og eru mismunandi eftir framleiðendum:
- Tesla (framleiddir í Sjanghæ): 7,8% jöfnunartollur — 17,8% samtals
- BYD: 17,0% — 27,0% samtals
- Geely: 18,8% — 28,8% samtals
- Önnur fyrirtæki sem voru undir í rannsókninni: 20,7% — 30,7% samtals
- SAIC (MG) og fyrirtæki sem ekki voru undir í rannsókninni: 35,3% — 45,3% samtals
Aðeins efsta þrepið — SAIC, sem framleiðir MG, og fyrirtæki sem ekki voru hluti af rannsókninni — fer yfir 40% samtals. Söluhæsta kínverska merkið á Íslandi og í Evrópu, BYD, ber 27% samtals.
Jafnframt skiptir máli að jöfnunartollarnir eru tímabundnir: þeir gilda í fimm ár, til október 2029, nema þeim verði breytt fyrr. BYD, Geely og SAIC hafa kært þá til dómstóls ESB, og framkvæmdastjórnin og kínversk stjórnvöld semja nú um að lágmarksverðsskuldbindingar framleiðenda komi í stað tollanna. Framkvæmdastjórnin birti leiðbeiningar um slík tilboð í janúar 2026. Það er því vel hugsanlegt að þessir tollar verði úr sögunni áður en Ísland gengur í sambandið.
Framleiðslan er að flytjast inn fyrir tollmúrinn
Kínversku framleiðendurnir eru þegar farnir að bregðast við með því að færa framleiðslu til Evrópu. BYD hefur reist verksmiðju í Szeged í Ungverjalandi, þar sem tilraunaframleiðsla hófst í ársbyrjun 2026 og fjöldaframleiðsla á að hefjast fyrir árslok; verksmiðjan á að framleiða flest Evrópumódel merkisins. Áform um aðra verksmiðju í Tyrklandi eru í biðstöðu. Bílar framleiddir innan ESB bera engan toll, og sama gildir um bíla frá Tyrklandi, sem er í tollabandalagi við ESB. „Kínverskur bíll“ keyptur í Evrópu á næstu árum verður því í vaxandi mæli framleiddur tollfrjálst innan svæðisins.
Hvað þýddi þetta fyrir bílverð á Íslandi?
Að öllu jöfnu gæti 27% tollur skilað sér að miklu leyti út í verðið. Reynslan í Evrópu frá því tollarnir tóku gildi haustið 2024 er þó önnur: kínversku framleiðendurnir hafa að mestu haldið verði óbreyttu og tekið tollinn á sig, enda var verð þeirra í Evrópu þegar langt yfir heimamarkaðsverði.
Á móti kemur að tollar og tollafgreiðsla gagnvart öllum ESB-ríkjum falla niður við aðild, sem lækkar kostnað við innflutning á evrópskum bílum og varahlutum.
Í stuttu máli: Satt er að við tækjum upp ytri tolla ESB og fríverslunarsamningurinn við Kína félli úr gildi. En varanleg tollvernd ESB á bílum er 10%, ekki 40%. Hæsti heildartollurinn, 45,3%, gildir aðeins um SAIC/MG og á aðeins við hreina rafbíla; algengasta merkið, BYD, ber 27% og bensín- og tvinnbílar 10%. Tollarnir umfram grunntollinn eru tímabundin jöfnunaraðgerð sem sætir dómsmáli og kann að víkja fyrir lágmarksverðssamkomulagi. Kínverskir framleiðendur eru að færa framleiðslu sína inn fyrir tollmúrinn, þar sem enginn tollur leggst á.
Heimildir og ítarefni:
- Framkvæmdarreglugerð (ESB) 2024/2754 — reglugerðin sem leggur endanlega jöfnunartolla á rafhlöðubíla frá Kína, með fyrirtækjabundnum tollhlutföllum í 1. gr.
- EU Commission imposes countervailing duties on imports of BEVs from China (Access2Markets) — samantekt framkvæmdastjórnarinnar á tollunum og hlutföllum eftir framleiðendum.
- EU and China take new step to resolve row over subsidised electric vehicles (Euronews, jan. 2026) — um leiðbeiningar framkvæmdastjórnarinnar um lágmarksverðsskuldbindingar í stað tolla.
- Fríverslunarsamningur Íslands og Kína (Stjórnarráðið) — samningurinn frá 2013, sem við þyrftum að segja upp við inngöngu í tollabandalag ESB.
- Tollskrá Íslands (Skatturinn) — uppfletting á íslenskum tollum eftir tollskrárnúmerum; almennur tollur á fólksbílum (87. kafli) er 0% í dag.
- TARIC-tollskrá ESB (Framkvæmdastjórn ESB) — uppfletting á 10% grunntolli ESB á fólksbílum (tollskrárnúmer 8703).
- Sáttmálinn um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU), 28.–32. gr. — ákvæði um tollabandalagið og sameiginlega ytri tolla ESB.